In oktober 2009 bracht het Economisch Bureau van de ING bank de Sectorvisie Binnenvaart uit. Het rapport opent met de zinnen: 'Binnenvaart ondervindt onverwacht sterke tegenstroom' en 'Nu stabiliteit een feit is, zal de balans moeten terugkeren'. De sectorvisie bestaat uit drie delen, waarvan het laatste deel 'Assetvisie binnenvaartschepen' later zal worden uitgebracht. Het eerste deel gaat over de actuele visie op de Nederlandse binnenvaart en de korte termijnontwikkeling. In deel 2 worden de structuur en de positie van de binnenvaart uiteengezet.

Binnenvaart ondervindt onverwacht sterke tegenstroom
Nu stabilisatie een feit is, zal de balans moeten terugkeren

Korte samenvatting visie op de Nederlandse binnenvaart
De Nederlandse binnenvaart maakt een zeer zwaar jaar door. De vrachtvolumes zullen als gevolg van de teruggang in de (Duitse) industrie en in mindere mate de bouw gemiddeld met een uitzonderlijke 15% dalen. De krimp zorgt voor forse overcapaciteit en sterke druk op bezettingsgraden en vrachttarieven, vooral in het vervoer van droge lading. Veel bedrijven teren hierdoor in hoog tempo in op opgebouwde reserves en kampen met liquiditeitstekorten. Door de sterke overslag van aardolieproducten ontspringt de tankvaart de dans grotendeels. Positief is dat de ergste krimp inmiddels wel achter ons ligt. Het vrachtvolume zal zich in de tweede helft van dit jaar stabiliseren en vanaf volgend jaar naar verwachting langzaam uit het dal zal klimmen (+4,9%). Aangezien het piekvolume van 2008 naar verwachting in 2014 pas weer bereikt wordt en de vloot nog altijd groeit, is overcapaciteit echter een belangrijke bedreiging waarmee de sector de komende jaren zal worstelen. Ondanks de malaise blijft de lange termijn onverminderd kansrijk voor de binnenvaart. Containerisatie, capaciteitsproblemen op de weg, aandacht voor efficiënt en duurzaam transport kleuren de toekomst, met name op het multimodale vlak. Paradoxaal genoeg zal de capaciteit daarmee over 4 à 5 jaar weer meer dan volledig nodig zijn.

Economie loopt averij op, maar licht verschijnt
Als gevolg van de financiële crisis verkeerde de economie het afgelopen jaar in zwaar weer. Investeringen en consumptie deden wereldwijd een grote stap terug, wat gepaard ging met een historische krimp van de internationale handel. Na voorspoedige economische jaren zal de traditioneel open Nederlandse economie op jaarbasis maar liefst 4,2% krimpen. Het voor de binnenvaart zo belangrijke industrieland Duitsland heeft het in Europa eveneens zwaar te verduren (­4,7%). Als exportafhankelijke sector merkt de binnenvaart dit sterk in het teruglopende vrachtvolume (­15% in 2009). In de tweede helft van 2009 bereikt de sector naar verwachting de bodem. Al met al zal de economie zich volgend jaar met een lichte groei stabiliseren. Als voorloper in de cyclus betekent dit dat de binnenvaart wel weer een groei van enkele procenten laten zien. Niettemin zal het herstel door blijvende onzekerheid gematigd verlopen. Uitstel van bedrijfsinvesteringen en krimpende productie in de bouw remmen het herstel in de binnenvaart nog af.

Binnenvaart beweegt mee op de golven van de conjunctuur
Na de hoogtijperiode van 2006 tot 2008 is het beeld in de sector 180 graden gedraaid. De inzinking van dit jaar is volledig toe te schrijven is aan de gevolgen van de economische crisis in combinatie met de capaciteitsgroei door nieuw opgeleverde schepen. Structureel zijn de vooruitzichten voor de binnenvaart juist bemoedigend. Gezien de lange termijnontwikkeling van de sector wisselen pieken en dalen elkaar af, waarbij de sector procyclisch op een ontwikkeling reageert. Uit historische analyse blijkt dat de binnenvaart gemiddeld ruim 4 keer zo sterk reageert op een economische ontwikkeling dan de totale economie (BBP). De verbondenheid met de industrie als belangrijkste opdrachtgever is hiervoor hoofdverantwoordelijk. In een economische neergang lopen de industriële productie en investeringen traditiegetrouw sterk terug. In 2009 doet dit normale beeld zich door de uitzonderlijke situatie versterkt voor. Naast dat de effecten in de binnenvaart sterker doorwerken dan in andere sectoren, werkt een economische ontwikkeling immers ook eerder door. Het lading aanbod bestaat voornamelijk uit ruwe grondstoffen als ertsen, kolen en aardolieproducten, waarmee de sector als dienstverlener aan de industrie grotendeels vooraan in de productketen actief is. De uitschieters in het vrachtvolume ontstaan doordat voorraden grondstoffen en halffabrikaten veranderen door tussenvoorraden sterker dan de vraag naar eindproducten. Na de vertrouwensbreuk van consumenten en producenten in de herfst van 2008 merkte de sector dit direct doordat de voorraden van veel industriële verladers niet meer werden aangevuld. De neergang is daarmee veel harder aangekomen dan verwacht. Keerzijde is dat de conjunctuurgevoeligheid vanaf volgend jaar ook weer een duw in de rug zal geven.

Korte samenvatting structuur en positie van de Nederlandse Binnenvaart

Nederland is met haar dominante positie en waterrijke traditie hèt binnenvaartland in Europa. Hoewel de binnenvaart vooral sterk is in het internationaal vervoer, kan de vervoersmodaliteit ook lonend zijn op korte afstanden (< 70 kilometer). Het beperkte bereik en de afhankelijkheid van de waterstanden zijn minpunten. Daar tegenover staat dat de binnenvaart grote volumes kan vervoeren en daarmee het meest energie­ en kostenefficiënt is. Bovendien is er in tegenstelling tot de weg en het spoor nog voldoende groeicapaciteit op het water. Het inflexibele karakter van de sector is een obstakel in snel veranderende omstandigheden. De hoge vaste kosten bieden weinig individuele bewegingsruimte en de totale capaciteit past zich slechts langzaam aan de vraag aan. Dit wreekt zich bij economische tegenwind en zorgt voor procyclische uitschieters. Niettemin zijn er met de gunstige eigenschappen van de binnenvaart voldoende mogelijkheden voor een succesvolle toekomst. Voorwaarde is wel dat de interne­ en externe samenwerking verbetert èn de diversiteit in de binnenvaartvloot behouden blijft.

Download Sectorvisie Binnenvaart