Ontwikkelingen op het gebied van telematica en automa-tisering in de binnenvaart gaan razendsnel. U kunt dan denken aan navigatiemiddelen, computer-gebruik, boordcontrol, telefonie en internet maar ook verkeersmanagement als het Europese River Information Services (RIS) en positiebepaling (AIS) en GPS. Momenteel hebben vooral RIS, AIS in combinatie met navigatiemiddelen grote aandacht van binnenvaartondernemers, brancheverenigingen en overheid. Meer over AIS treft u aan verderop op deze pagina.

Let op! Subsidieregeling AIS uitgebreid! (8 april 2011) 

GPS wordt vooral aan boord van containerschepen gebruikt voor track & tracing ten behoeve van afhandeling van deze schepen op (barge) container terminals. Initiatieven op dat gebied zijn vooral genomen door het grote containeroverslag bedrijf ECT (kies tracing), VITO (vereniging van nederlandse Inland terminal operators) en MIS-Cobiva (een initiatief van inland containerterminals, operators, branchevereniging CBRB). België (Vlaanderen) kiest in eerste plaats voor GPS/GPRS. AIS komt later aan bod.

AIS in de binnenvaart

AIS (Automatic Identification Sysytem) is een systeem dat automatisch de identiteit en de positie van een schip via een marifoonkanaal uitzendt. Oorspronkelijk is AIS ontwikkeld voor de zeevaart en sinds 2004 verplicht. Tegenwoordig wordt AIS ook toegepast in de binnenvaart. Met AIS kan naast scheepsidentiteit en positie ook andere gegevens worden verspreid. Bijvoorbeeld snelheid, bestemming en verwachte aankomst.

Zee- en binnenvaarttransponders kunnen worden aangesloten op de computersystemen aan boord. Ook op de radarinstallatie, als die daar geschikt voor is. In dat geval is het mogelijk om de radar-echo te voorzien van een naam: de echo van een schip is niet langer anoniem.

Informatie uit AIS kan op vergelijkbare wijze gebruikt worden om scheepsnamen en posities zichtbaar te maken op elektronische vaarkaarten. AIS is niet geschikt voor navigatie! Daar is de informatie te onnauwkeurig voor. De radar blijft het meest betrouwbaar voor zuivere navigatie. Lees meer in de AIS-brochure: Wat is AIS.

 
16-09-2010: AIS, privacy en handhaving
Het gebruik van AIS-informatie door derden ligt bij een groep schippers zeer gevoelig in verband met privacy en dat het mogelijk voor handhavingsdoeleinden kan worden gebruikt. Dat heeft er toe geleid dat rondom dit thema in de zomer van 2010 Kamervragen zijn gesteld aan de Minister van Verkeer en Waterstaat. De antwoorden op die vragen kunt u hier downloaden. In grote lijnen komt het er op neer dat het ministerie van Justitie cq. het College bescherming persoonsgegevens is gevraagd onderzoek te doen of AIS gegevens zomaar op openbare website mogen worden geplaatst zoals www.marinetraffic.com. Voor wat betreft het gebruik van AIS-informatie ten behoeve van handhavingsdoeleinden gaat de minister in gesprek met de binnenvaartsector.

02-12-2009: Tijdelijke subsidieregeling Inland AIS-apparaten binnenvaart

Vanaf 2 december 2009 is de "Subsidieregeling Inland AIS-apparaten binnenvaart" van kracht. Dat houdt in dat met terugwerkende vanaf 1 januari 2009 subsidie kan worden aangevraagd voor de aanschaf en installatie van een goedgekeurde AIS-apparaat (AIS-transponder). Een AIS-apparaat is een voor de vaart van een binnenschip op de binnenwateren geschikt Automatic Information System. Het apparaat moet voldoen aan verordening nr. 415/2007 en moet voorzien zijn van een typegoedkeuring als bedoeld in de RIS-richtlijn (EU richtlijn nr. 2005/44/EG betreffende geharmoniseerde River Information Services (RIS) op de binnenwateren in de Gemeenschap). In totaal is er voor deze subsidieregeling 14,7 miljoen euro uitgetrokken. De subsidie bedraagt € 2100 per binnenschip. De eigen bijdrage zal rond € 500 per binnenschip liggen. De regeling vervalt op 1 januari 2013. Aanvragen kunnen doorlopend worden ingediend bij SenterNovem. Aanvragen worden behandeld op volgorde van binnenkomst.

Waarom AIS-transponders
Schepen, voorzien van Inland AIS-transponders worden automatisch aangemeld bij en kunnen gevolgd worden door de verkeerscentrales van Rijkswaterstaat (RWS). Dit maakt o.m. het mogelijk om:

• de veiligheid van het scheepvaartverkeer te verhogen;
• de bestaande infrastructuur op de vaarweg beter te benutten en daarmee de komende jaren de groei van het scheepvaartverkeer beter op te vangen; bijvoorbeeld door coördinatie van ligplaatsen beheer in havens of de verbeterde afwikkeling van weg- en scheepvaartverkeer bij beweegbare bruggen;
• efficiencywinst te realiseren bij de RWS verkeersposten en bediencentrales;
• de logistieke planning van verladers en terminals te verbeteren.

Het gebruik van AIS-transponders op schepen is op zich niet nieuw. Voor de zeescheepvaart bestaat een dergelijke verplichting al vele jaren. Voor de binnenvaart bestaat het voornemen tot het aan boord hebben van een AIS-transponder, binnen enkele jaren verplicht te stellen. Op de Donau in Oostenrijk geldt inmiddels al een dergelijke verplichting.

Aanvraag
De aanvraag van de subsidie voor de aanschaf en installatie van de Inland-AIS-transponder kan worden ingediend door binnenvaartondernemingen en natuurlijke personen die eigenaar zijn van een binnenschip voorzover het een binnenschip met een lengte van 20 meter of meer betreft dat niet voor bedrijfsmatig vervoer wordt gebruikt. Voorwaarden om voor de subsidie in aanmerking te komen:

• het binnenschip een lengte heeft van 20 meter of meer of een lengte heeft van minder dan 20 meter en wordtgebruikt voor bedrijfsmatig vervoer;
• het binnenschip te boek staat in een openbaar register;
• een Inland AIS-apparaat is aangeschaft en nadat deze is geïnstalleerd op het binnenschip op de wijze als in de regeling beschreven;
• een kopie van de factuur voor de aanschaf en installatie van de Inland AIS-apparaat bij de aanvraag tot subsidievaststelling wordt gevoegd; en
• door ondertekening van een verklaring als bedoeld in de bijlage bij deze regeling blijkt dat de aanvrager van de subsidie verklaart de daarin opgenomen verplichtingen na te komen.

Buitenlandse schepen
Ook binnenschepen die geregistreerd zijn in andere EU-landen, m.u.v. Duitsland, kunnen gebruik maken van deze subsidieregeling. Hier zijn extra voorwaarden van toepassing die te maken hebben met het aantoonbaar maken dat met het schip gebruik is of wordt gemaakt van Nederlandse binnenwateren.

Voor de omvang van de vloot die voor subsidiëring in aanmerking zou kunnen komen is door Nederland en Duitsland een inschatting gemaakt op basis van verschillende bestaande registratiesystemen. Op basis van deze gegevens wordt verwacht dat ongeveer 8000 schepen via de Nederlandse en 4000 schepen via de Duitse regeling voor subsidie in aanmerking kunnen komen. Naar verwachting zullen in beide landen ongeveer een kwart van de aanvragen afkomstig zijn van schepen die noch in Duitsland noch in Nederland zijn geregistreerd, maar wel wateren in die landen bevaren.

Meer informatie over de subsidieregeling en de daarbij behorende voorwaarden kunt u lezen in de "Subsidieregeling Inland AIS-apparaten binnenvaart" .

Let op! Subsidieregeling AIS uitgebreid! (8 april 2011) 

Type goedgekeurde AIS-transponders
Deze AIS-transponders worden vermeld op de ROSR-lijst van toegelaten Inland AIS-apparatuur op de website van de Centrale Riinvaart Commissie (CCR). De lijst wordt regelmatig aangevuld. Via de links hieronder kun je actuele lijsten van typegoedgekeurde apparatuur en erkende inbouwstations rechtstreeks van de CCR-website downloaden:

Inland AIS is het automatische identificatiesysteem dat uitgaande van het systeem dat al in 2004 in de zeevaart werd ingevoerd, voor gebruik in de binnenvaart verder ontwikkeld is. Gebleken is dat het een efficiënt instrument is ter verbetering van het verkeersmanagement in de binnenvaart. Inland AIS kan echter pas volledig operationeel worden ingezet als alle schepen op een waterweg ermee zijn uitgerust. De verplichte invoering is dus een consequente stap in het licht van de subsidieprogramma's van de Duitse en Nederlandse verkeersautoriteiten voor de aanschaf en inbouw van Inland AIS-transponders. De nu door de CCR aangenomen intentieverklaring moet de scheepseigenaren de nodige zekerheid bieden voor hun bedrijfsplanning en beslissingen over de vereiste investeringen. De beslissing over te gaan tot een verplichte toepassing en in dat geval, de datum waarop zo'n verplichting zou gaan gelden, zal de CCR eerst vastleggen nadat de verschillende organen van de CCR de vraagstukken die samenhangen met het gebruik van Inland AIS naar tevredenheid hebben beantwoord. Daarbij zal de CCR zoals gebruikelijk nauw met het bedrijfsleven samenwerken

De CCR is zich ervan bewust dat voor Tracking & Tracing van schepen in de binnenvaart behoefte is aan systemen voor de automatische uitwisseling van nautische gegevens tussen schepen onderling en tussen schepen en inrichtingen aan wal. In het voorjaar van 2006 heeft de CCR daarom een standaard voor Tracking & Tracing van schepen in de binnenvaart aangenomen. In het voorjaar van 2007 volgde een teststandaard voor Inland AIS-apparatuur, met geharmoniseerde, operationele en functionele specificaties, testmethoden en voorgeschreven testresultaten. De eerst genoemde standaard werd in 2007 ook door de Europese Commissie in de vorm van een verordening uitgevaardigd. Op grond van de snelle verbreiding van Inland AIS-apparatuur en de noodzaak van uniforme voorschriften voor de inbouw en het gebruik van deze apparatuur, heeft de CCR in het najaar van 2007 het Rijnvaartpolitiereglement en het Reglement Onderzoek schepen op de Rijn aangepast en aangevuld met betrekking tot de tyypegoedkeuring, de inbouw en het gebruik van Inland AIS-apparatuur. Deze voorschriften, de lijsten met de toegelaten apparatuur en de erkende bedrijven voor de inbouw zijn op de website van de CCR, www.ccr-zkr.org gepubliceerd.

In 2009 hebben de Duitse en Nederlandse verkeersoverheden steunprogramma's voor de binnenvaart gelanceerd waarmee de aanschaf en inbouw van Inland AIS-apparatuur financieel wordt gesteund. De CCR vindt het belangrijk in een vroeg stadium aan te geven in welke richting gedacht wordt, zodat men in de Rijnvaart de nodige planningszekerheid krijgt ten aanzien van de uitrusting van de schepen met Inland AIS-apparatuur en tegelijkertijd aan het bedrijfsleven een impuls wordt gegeven om gebruik te maken van de nationale steunprogramma's.

De invoering van automatische systemen voor Tracking & Tracing van schepen draagt bij aan de verbetering van de veiligheid en het goede verloop van het scheepsverkeer, en dus ook aan de bescherming van het milieu. Dankzij de subsidiemogelijkheden kan een goede uitrustingsgraad met Inland AIS-apparatuur worden bereikt, terwijl de financiële belasting van het bedrijfsleven dragelijk blijft. Door het formele besluit heeft de CCR de bakens gezet om op middellange termijn de installatie en het gebruik van Inland AIS-apparatuur verplicht in te voeren, want alleen als alle verkeersdeelnemers met Inland AIS-apparatuur zijn uitgerust en deze overeenkomstig de geharmoniseerde voorschriften worden gebruikt, kunnen de potentiële voordelen van het systeem ten volle worden benut.

Bureau Telematica Binnenvaart

Alles over Telematica / ICT toepassingen vindt u op de website van Bureau Telematica Binnenvaart (BTB). Bijvoorbeeld 'River Information Services' (RIS) , 'Automatic Identification System'(AIS), datacommunicatie, elektronisch melden, internet op schepen, stuwage en elektronische kaarten. BTB is in 1997 opgericht onder de vleugels van de toenmalige koepel Binnenvaart Nederland (BN). Na de transformatie van Binnenvaart Nederland in het Branche Overleg Binnenvaart werd het Bureau Telematica Binnenvaart als stafbureau van de gezamenlijke branche-organisaties organisatorische ondergebracht bij Koninklijke Schuttevaer. Het Branche Overleg Binnenvaart wordt gestalte gegeven door Koninklijke Schuttevaer, Kantoor Binnenvaart, CBRB en Rijn en IJssel . Het Bureau Telematica Binnenvaart treedt op namens de gehele binnenvaartbranche in alle zaken die te maken hebben met Informatie en Communicatie Technologie. BTB onderneemt geen commerciele activiteiten en kan dus geheel onafhankelijk van marktpartijen opereren.

Meer publicaties over AIS

Meer informatie over AIS op de website van Bureau Telematica Binnenvaart (BTB)
Voor meer informatie zie artikel 'Schippers positief over AIS-proeven', Weekblad Schuttevaer, 23-10-09
Meer over het profect zie document 'Proef Hoornbrug' van de provincie Zuid-Holland.
Agentschap Telecom stelt tot nu toe 240 ais overtredingen vast

Andere interessante links

Neem een een kijkje op de officiële RIS-site van Verkeer en Waterstaat.

Voor wat betreft AIS positiebepaling kunt een kijkje nemen op de website van Marinetraffic.com, Dgital-seas.com, Vesseltracker of Titigt (zuid-west Nederland).

Voor AIS radarviewers zie bijvoorbeeld de website van Periskal en Autena (kies navigatie).