(Update: 14 januari 2008. Bronnen: zie onderaan pagina)

De Europese vloot (West-Europa, Midden- en Oost-Europa) bestaat uit ruim 21.000 binnenvaartschepen. Het betreft motorvrachtschepen, motortank- schepen, duw- en/of sleepboten, passagiersschepen, duwbakken en sleep- schepen.

West-Europese binnenvaartvloot
Van de 21.000 schepen behoren ca. 15.000 schepen tot de West-Europese landen, waarvan Nederland en Duitsland de grootste vloot hebben (resp. 6.970, 3.798). De Duitse vloot verouderd sterk en loopt terug, terwijl Nederland juist volop moderniseert of nieuwbouw pleegt. De laatste 25 jaar zijn de West-Europese schepen qua aantal zeer sterk verminderd, maar is juist het laadvermogen sterk gestegen. Gemiddeld heeft een schip nu ruim 1.200 ton laadvermogen. Het laadvermogen verschilt sterk per schip en bedraagt tusen de 350 tot 9.000 ton. In de huidige 24-uurs economie worden schepen veel efficiënter ingezet en maken op jaarbasis meer reizen dan voorheen. Een hoge omloopsnelheid dus. Vele grote bedrijven langs het water draaien 24 uur per dag en kunnen de schepen vaak op elk tijdstip geladen en gelost worden. Ook de vrije vervoersmarkt heeft er nog een schepje bovenop gedaan. Dit in tegenstelling tot 30 á 40 jaar geleden. Het meeste aanbod van lading ging over de beurzen en moest iedereen op zijn beurt wachten. Van een 24-uurs economie was nog geen sprake. Dag en nacht varen was toen niet vanzelfsprekend.
De West-Europese binnenvaart bestaat vooral uit losvarende motorschepen, koppelverbanden (motorschip met één duwbak) en duwstellen (duwboot met 1 tot 6 duwbakken).

Midden- en Oost-Europa
Deze vloot bestaat uit ruim 5.800 binnenvaartschepen. Polen (Midden-Europa) en Roemenie (Oost-Europa), resp. 1.302 en 2.107, zijn het sterkst vertegenwoordigd. In tegenstelling tot West-Europa kent Midden- en Oost-Europa nauwelijks gemotoriseerde tankvaart. Op een klein aantal na, bestaat de hele tankvloot vooral uit tanksleepschepen. Ter vergelijking: M- en O- Europa 280 tanksleepschepen tegen 28 in West-Europa en respectievelijk ca. 30 motortankschepen tegen 1.466 in West-Europa. Opvallend is dat de binnenvaartvloot daar vooral uit duw- en sleepvaart of koppelverbanden bestaat. Het aantal losvarende motorschepen is in verhouding met West-Europa gering (bijna 400 tegen 7.000)

Hieronder een kort verslag van een aantal landen. U kunt ook direct doorstappen naar de "vlootcijfers" van de Europese binnenvaartlanden in tabelvorm

Nederland - jan'08
Nederland heeft met maar liefst 6.900 binnenvaartschepen de grootste binnenvaartvloot. De bijna 5.900 motorschepen bestaan uit 3.262 motor-vrachtschepen, 827 motortankschepen en 888 duw- en/of sleepboten en 919 passagiersschepen, waarvan bijna 200 met slaapcabines. Het totale laadvermogen van de Nederlandse vrachtschepen bedraagt 6,9 miljoen ton. Ondanks de grootschalige vlootvernieuwing ligt de gemiddelde leeftijd tussen de 35 en 40 jaar. Tussen 1999 en 2008 zijn honderden Nederlandse binnenvaartschepen in de vaart gebracht. Vooral de laatste jaren waren er weken bij waarbij meerdere schepen in de vaart werden gebracht. Over het algemeen betreft het grote schepen (gem. 110 mtr.). De rest van de vloot bestaat uit 904 duwbakken en 99 sleepschepen.

Overige vaartuigen
Naast de genoemde 6.970 schepen heeft Nederland ook nog ruim 1.800 andersoortige schepen. Onder andere: 14 ro/ro-schepen (6 voor transport van wagens en 8 voor transport van opleggers), 862 dek- en zolderschuiten en 280 drijvende werktuigen (bijvoorbeeld drijvende bokken, kraanschepen en pompschepen voor o.a. cementoverslag). De overige landen zullen beslist ook dit soort schepen hebben, echter de cijfers daarvan zijn mij niet bekend.

Omvang
De omvang van de Nederandse binnenvaartvloot vertoont tot en met 2005 een dalende trend. In 2006 neemt het aantal schepen ten opzichte van 2005 echter toe. Of sprake is van een trendbreuk zal de komende jaren moeten blijken. Het aantal motortankschepen en het aantal passagiersschepen vertoont een consistente stijgende lijn (figuur 2.17).

Schaalvergroting in binnenvaart
In de binnenvaart is voortdurend een schaalvergroting waar te nemen. Het aantal schepen neemt af, terwijl het laadvermogen toeneemt (tabel 2.9, figuur 2.18).

België
De Belgische vloot bestaat uit 1.777 schepen. De vloot is verdeeld in 1.099 motorvrachtschepen, 200 motortankschepen, 112 duw- en/of sleepboten en 153 passagiersschepen. De rest van de vloot bestaat uit 206 duwbakken en nog maar 7 sleepschepen. Ook de Belgische vloot wordt langzaam maar zeker gemoderniseerd. Vanaf 2000 t/m 2005 zijn 120 nieuwe schepen toegevoegd aan de Belgische vloot. Dat is ongeveer 7,5% van de totale vloot. De vloot is vanaf 2000 uitgebreid met 19 tankschepen, 37 vrachtschepen, 4 duwboten, 57 duwbakken en 3 speciale vaartuigen. Gemiddeld worden per jaar 7 á 8 schepen door Vlaamse scheepsbouwers afgebouwd, de rest in Nederland. Het gem. laadvermogen van de nieuwbouwschepen ligt rond de 2.500 ton. Het totale laadvermogen van de Belgische vloot bedraagt bijna 1,7 miljoen ton. Hoewel in 2007 een nieuwe, gunstige investeringsregeling in België van kracht is, blijkt uit de 5 jaren daarvoor dat Belgische binnenvaartondernemer maar graag wil vernieuwen.

Duitsland - jan'08
De Duitsers beschikken over 3.870 binnenvaartschepen. Het totale laadvermogen van de Duitse vloot bedraagt 2,7 miljoen ton.
De vloot is verdeeld in 902 motorvrachtschepen, 375 motortankschepen, 443 duw- en/of sleepboten en 1.013 passagiersschepen, waarvan 58 voor meerdaagse doeleinden (bijv. luxe riviercruiseschepen). De rest van de vloot bestaat uit 948 duwbakken, 87 sleepschepen. Sinds 1975 verdwenen in Duitsland honderden schepen en er is nauwelijks iets nieuws bijgekomen. Een ongunstige belastingklimaat bij herinvestering en een verplicht eigen kapitaal van 40% voor een scheepshypotheek waren daarvan de oorzaak. Inmiddels is begin 2006 het tij gekeerd en wordt de Duitse binnenvaartondernemers de mogelijkheid gegeven om te herinvesteren in een nieuw schip. Zie artikel hieronder.

Duitsland gaat voor vlootvernieuwing- febr'06
Dankzij de nieuwe Duitse regering en inzet van de branche, mogen Duitse binnenvaartondernemers eindelijk hun boekwinst na verkoop van hun schip benutten om belastingvrij te investeren in een nieuw schip. Daarmee wordt de financiering van een nieuw schip aanmerkelijk gemakkelijker. Er hoeft nu pas na bedrijfsbeëindiging te worden afgerekend met de belasting. Met deze regeling worden investeringen in de binnenvaart gestimuleerd en wordt de concurrentiepositie van de Duitse binnenvaartondernemer gelijkgesteld met die van zijn Nederlandse en Belgische collega's. De wetswijziging draagt bij aan versterking van de ondernemingen, ondersteunt de modernisering van de vloot en tevens vergroot het de veiligheid en vervoersprestatie van de binnenvaart. De Duitse branchevereniging Bundesverbandes der Deutschen Binnenschiffahrt (DBD) spoort zijn leden aan om zo snel mogelijk met de vlootvernieuwing te beginnen. Het zal niet lang duren voordat, dat naast de vele Nederlandse en Belgische nieuwbouwschepen, ook veel nieuwe Duitse schepen in Nederland varen. Inmiddels neemt het aantal motortankschepen en passagierschepen toe. Het aantal motorvrachtschepen neemt nog steeds af (in 2002/971 mvs en in 2006/902 mvs). Ook het aantal duwbakken neemt langzaam af.

Frankrijk
De Franse vloot bestaat uit 1.056 binnenvaartschepen. De vloot is verdeeld in 1.126 motorvrachtschepen, 70 motortankschepen, 196 duwboten, 3 sleepboten. De rest van de vloot bestaat uit 674 duwbakken. Na 20 jaar terugloop neemt de vloot sinds 2000 weer in omvang toe. Zowel het aantal schepen als het gemiddelde tonnage groeit licht. Op het Rhone-Saone-bassin varen ongeveer 70 grote schepen met een gemiddelde laadvermogen van 1.800 ton. In het Seine-bassin varen ca. 470 grote schepen met een gemiddelde laadvermogen van 1.100 ton. Het totale laadvermogen van de gehele Franse vloot bedraagt 1,3 miljoen ton.

Luxemburg
De Luxemburgse vloot bestaat uit 83 binnenvaartschepen. De vloot is verdeeld in 79 motorschepen, bestaande uit 26 motorvrachtschepen, 27 motortankschepen, 20 duw- en/of sleepboten en 6 passagiersschepen. Verder heeft de vloot nog 2 duwbakken en 2 tankduwbakken. Het gemiddelde laadvermogen van de motorvrachtschepen bedraagt 1.031 ton. Bij de motortankschepen is dat 1.745 ton.

Zwitserland
De Zwitserse vloot bestaat uit 111 binnenvaartschepen en bestaat op 1 sleepschip na geheel uit motorschepen. Het betreft 18 motorvrachtschepen, 45 motortankschepen, 7 duwboten, 1 sleepboot en 39 passagiersschepen. Het gem. laadvermogen van de motrovrachtschepen bedraagt 1.836 ton en van de motortankschepen 2.280 ton. De vloot heeft het hoogste gemiddelde laadvermogen waaruit blijkt dat het nagenoeg allemaal “grote” vrachtschepen zijn.

Roemenië
Roemenië is met 2.107 schepen de grootste binnenvaartland in Midden – en Oost-Europa (Dounaugebied). De vloot bestaat uit 32 motorvrachtschepen (gem. laadverm. 565 ton), 5 motortankschepen (gem. laadverm. 1.218 ton), 124 duwboten, 365 sleepboten en 54 duw-/sleepboten tegen 735 duwbakken (gem. laadverm. 1814 ton) en 792 sleepschepen (gem. laadverm. ca. 500 ton). Van de sleepschepen zijn er 96 sleeptankschip. Opvallend is dat de duw- en sleepvaart overheerst.

Polen - jan'08
Polen is met 921 binnenvaartschepen op 1 na de belangrijkste binnenvaartland in Midden- en Oost-Europa. De vloot bestaat uit 98 motorvrachtschepen met een gem. laadverm. van ca.500 ton (Nederland = 1.090 ton). Verder nog 105 passagiersschepen, 233 duwboten, 14 sleepboten, 467 duwbakken en 4 sleepschepen.
Blijkbaar overheerst de duwvaart. De verhouding 233 duwboten tegen 4 sleepboten. Polen kent nauwelijks tankvaart. De vloot bestaat over het algemeen uit “kleinere” schepen.

Geraadpleegde bronnen:
Regelmatig kom ik in vakliteratuur informatie tegen over het aantal binnenvaartschepen. Echter telkens weer liggen de cijfers anders. Blijkbaar is het niet duidelijk welk register maatgevend is voor publicatie- en onderzoeksdoeleinden.

Omdat maatschappelijke en politieke beslissingen m.b.t. de binnenvaart door de overheid genomen wordt, heb ik over het algemeen gekozen voor de statistiekcijfer uit het rapport PINE, Perspectieven voor de binnenvaart in de EU dat in 2004 uitgekomen is. Het betrof een onderzoek naar de Europese binnenvaart in opdracht van de Europese Commissie. In hoeverre dat het zeer betrouwbare informatie is, weet ik niet. Maar het geeft wel een goede indicatie en een reëel beeld van de Europese binnenvaartvloot.

Uitzonderingen:
Vlootcijfers NL, D, B en P zijn afkomstig van:
Nederland: IVW/RWS, 2007
Duitsland: Statistisch Bundesamt, 2007
België: ITB - Instituut voor het transport langs de binnenwateren, 2004
Polen: Statistisch verslag 2006 Central Statistical Office of Poland