De AI constateert dat er meer aandacht nodig is voor de gevaren van overboord vallen. In gesprekken met de inspecteurs gaf ruim 40% van de bemanningsleden aan geen reddingsvest te dragen in gevaarlijke situaties, zoals bij slecht weer, 's nachts en schoonmaak- en schilderwerk op het dek waarbij iemand makkelijk z'n evenwicht kan verliezen. In de praktijk is dit aantal waarschijnlijk nog hoger. Op een kwart van de schepen was niet eens een reddingsvest voorhanden. Veel schippers onderkennen de risico?s wel, maar vinden dat de reddingsvesten het werk hinderen. De AI beveelt aan dat de sector gebruikmaakt van speciale buitenwerkjassen met ingebouwd reddingsvest.

Bijna 30% van de waarschuwingen had betrekking op de toegang tot het schip. Vaak moesten bemanningsleden halsbrekende toeren uithalen om van de kade op het schip te komen of andersom. Bijvoorbeeld omdat de trappen aan de kade slecht onderhouden zijn of bijna niet te bereiken, of omdat leuningen van loopplanken ontbraken. Dit is overigens zowel een verantwoordelijkheid van de binnenschippers als het havenbedrijf dat de kades beheert. Volgens de AI moet de binnenvaartsector overleg zoeken met havenbedrijven over het kadeonderhoud.

Een vijfde van de overtredingen betrof de veiligheid van machines. Bewegende delen waren bijvoorbeeld niet afgeschermd, waardoor het risico bestaat dat iemands hand ertussen komt. Ook waren bijvoorbeeld autokranen en koppellieren gebrekkig onderhouden. In een aantal gevallen ontbraken brandblussers, of werden die gebruikt als kapstok. Bron: www.szw.nl, november 2006

De Nederlandse binnenvaartsector is verbolgen over het persbericht dat de AI gisteren uitbracht naar aanleiding van een onderzoek naar de veiligheid in de binnenvaart. Volgens de sector wekt de inspectie ten onrechte de indruk dat werken in de binnenvaart onveilig is. Vooral de suggestie van de AI dat er in de binnenvaart relatief veel dodelijke ongevallen gebeuren, wekt de verontwaardiging van het Centraal Bureau voor de Rijn- en Binnenvaart (CBRB) en het Kantoor Binnenvaart. Zie reactie hieronder:

CBRB/Kantoor Binnenvaart: Binnenvaart wel veilig!
De Arbeidsinspectie stelt in een persbericht: `Meer aandacht nodig voor veilig werken in de binnenvaart` De branche-organisaties in de binnenvaart zijn onaangenaam verrast door de suggestieve toon en onjuiste bewoording van dit persbericht. Als binnenvaartorganisaties vinden we 2 dodelijke ongevallen per jaar er 2 teveel, maar de suggestie dat in de binnenvaart relatief veel dodelijke ongelukken gebeuren is pertinent onjuist. Immers, afgezet tegen de andere vervoersmodaliteiten zijn de getallen zeer laag. Het wegvervoer kent bij gelijke vervoersprestatie ca. 60 doden per jaar en het spoor, dat ongeveer 10% van de binnenvaarthoeveelheid vervoert, ca. 20 dodelijke ongevallen.

Iedereen weet dat het verplicht is om het schip met reddingsvesten uit te rusten. Er is echter geen plicht tot altijd dragen, maar alleen in situaties waarin het de veiligheid verhoogt. Het dragen is ter beoordeling van de werkgever en werknemer. Er zijn immers situaties waarin het dragen van een reddingsvest ongevalverhogend kan werken. Bijvoorbeeld bij het werken tussen pijpleidingen, of in kleine ruimtes.

Toegang van de wal tot het schip is een verantwoordelijkheid van het walbedrijf. Kantoor Binnenvaart en CBRB zijn dan ook uiterst verbaasd dat de AI de bal bij de binnenvaart legt en niet verbaliserend optreedt tegen de geconstateerde tekortkomingen bij het walbedrijf. De boetes moeten dus worden opgelegd aan het wal- of havenbedrijf.

De geconstateerde tekortkomingen betreffende bewegende delen, autokranen en koppellieren zijn regulier onmogelijk; deze kennen immers een jaarlijkse controle; brandblussers worden 2-jaarlijks gecontroleerd. Het CBRB en Kantoor Binnenvaart betreuren ten zeerste dat de AI het vertrouwen dat zij bij de opzet van het onderzoek hadden, zo heeft beschadigd. Bron: Gezamenlijk persbericht KB en CBRB, november 2006

Reactie Peter de Leeuw in artikel De Arbeidsinspecteur: "Onveilige bedrijfstak", Weekblad Schuttevaer, 20 januari 2007
Wat de Arbeidsinspectie (AI) tegenwoordig erg goed doet is de publiciteit zoeken met de inspectieresultaten. Er gaat een persbericht uit en de top van de AI laat zich interviewen door journalisten. Na inspectie van de binnenvaart is gebleken dat sprake is van een ?onveilige bedrijfstak?. Nu meen ik toevallig ook dat je in de binnenvaart duidelijk meer arbeidsrisico?s loopt dan bij het werk op een notariskantoor. Denk maar aan verdrinkingsgevaar, de omgang met gevaarlijke stoffen, het werken met draden en trossen en met allerlei machines en apparaten.
De AI baseert haar stelling van een gevaarlijke bedrijfstak op de grootte van de beroepspopulatie en het aantal gemelde ongevallen, danwel het aantal dodelijke ongevallen. Nu wordt het al moeilijk. Een schipper die `s avonds op een slecht verlicht bedrijfsterrein struikelt, te water raakt en verdrinkt, verricht geen arbeid in de zin van de wet en komt ook niet voor in de AI-statistieken.
Hetzelfde geldt voor een zelfstandige die iets overkomt, zodat ook de schippersvrouw die bij het mattenkloppen overboord slaat niet bij de AI in de boeken zal komen. Ik denk dus dat de cijfers waarop de AI zich baseert een mogelijk te rooskleurig beeld geven van wat er in de bedrijfstak voor risico's worden gelopen. Aan de andere kant heeft ook het CBRB gelijk als zij stelt, dat een bedrijfstak die goederen vervoert alleen te vergelijken is met andere bedrijfstakken in het beroepsgoederenvervoer. Maak je die vergelijking, dan komt de binnenvaart als zeer veilig naar voren.

Heeft de AI appels met peren vergeleken? Ik denk het niet. Wel vind ik, dat het van te voren met de betrokken partijen doorspreken van de projectresultaten mogelijk meer begrip voor elkaars standpunten zal opleveren. Enige nuancering bij de aanbevelingen voor wat betreft voorkoming van verdrinkingsgevaar was ook wel op zijn plaats geweest. Vergelijk je te water vallen met de risico's aan de wal bij het vallen van hoogte, dan zie je bijvoorbeeld dat bij werken op daken in de eerste plaats moet worden voorzien in een dakrandbeveiliging.
Je ziet ook al steeds meer binnenschepen met een reling. Is een dakrandbeveiliging niet mogelijk, dan zou je kunnen denken om personen aan te lijnen. Dat gebeurt ook wel in de sportzeilerij. Een zwem- of drijfvest is wel bedrijfszeker, maar je kunt er niet mee werken. Een automatisch opblaasbaar zwemvest is redelijk handig bij het werk, maar ook nogal kwetsbaar. Drijfjassen garanderen niet dat het hoofd boven water blijft en zijn dus niet handig als iemand buiten bewustzijn te water raakt, of niet kan zwemmen. Het algemene nadeel van drijfmiddelen is, dat ze de persoon niet droog en warm houden. Blijft over de survival-overall. Die geeft drijfvermogen en houdt de drenkeling droog en warm. Of je er mee kunt werken is een tweede.

Ik zou denken dat het tijd wordt voor een analyse van de problemen, waarna per situatie naar een oplossing kan worden gezocht. Prioriteit heeft wat mij betreft de aanpak van bedrijven waar het langs de waterkant een zootje is: ontbrekende of kapotte bolders, struikelgevaar, onvoldoende of geheel ontbrekende verlichting en ontbrekende of defecte reddingstrappen.

Reactie van J. Touwslager, JMT Risconsult op artikel "Binnenvaart hekelt AI-onderzoek veilig werken" VAART!Log, 7 november 2006
De verassing op het persbericht van SZW verbaast mij een beetje. Immers is reeds vorig jaar aangekondigd dat het onderzoek zou plaatsvinden en staat het al langer vermeld in de jaarplannen van de arbeidsinspectie. Ook het vergelijk dat de binnevaart wel blootgesteld is aan zo'n onderzoek en de andere vervoersmodaliteiten niet, klopt niet helemaal. Een snelle blik op de persberichten en rapportages over de afgelopen jaren laat zien dat zowel het werk aan het spoor als het wegvervoer meerdere malen (vaker dan de binnenvaart) onderwerp van onderzoek zijn geweest. Ook zij kwamen er niet altijd even goed af.

Wat mij ook opvalt is dat het onderzoek ca. een jaar geleden heeft plaastgevonden, toen ook met een persbericht is aangekondigd en dat het in de tussentijd erg stil is geweest. Niet alleen vanuit de sector zelf, maar ook bij de AI. Juist in deze tijd had de sector 'preventief' kunnen reageren op het onderzoek en nu 'positief' in het nieuws kunnen komen. Helaas moet in constateren dat (persoonlijke) veiligheid vorig jaar niet chique was en nu nog steeds niet. Ondanks dat er bijna wekelijks in de Schuttevaer wel een (klein) artikel staat over een ongeval aan boord van een binnenvaartschip.

Het uiteindelijke rapport van de AI (dus niet alleen het persbericht) is te downloaden via de site van de arbeidsinspectie. Als je het rapport leest staan daar ook positieve dingen. Bijvoorbeeld dat het niveau van onderhoud bij de particuliere binnenvaartondernemers over het algemeen uitstekend is.

Nu is wel zo dat bij verschillende gevaren en risico's de individuele schipper niet alles kan doen. Slecht onderhouden steigers en kades is ook een zaak van de beheerders en eigenaren van de faciliteiten. Maar de oproep is wel duidelijk; sector ga er mee aan de slag, ga overleggen met die partijen. Hoe en wat? Dat zal in praktijk ondervonden moeten gaan worden.

Dat, op basis van uitspraken, ervaren wordt dat het aan echte binnenvaartkennis ontbreekt bij de inspecteurs, verbaasd mij nu weer niet. Het de eerste sinds lange tijd dat de AI aandacht schenkt aan de binnenvaart. Vroeger (al enige tijd geleden) waren er twee aparte afdelingen (de haveninspectie). Deze waren gespecialiseerd in de haven en binnenvaart, maar deze zijn 'weggeorganiseerd'. Helaas want daar zat wel de specifieke kennis en ervaring van de binnenvaart. Ook hier weer een schone taak voor de hele branche. Neemt dit touwtje ook in eigen handen. Alle mogelijkheden zijn ervoor. Ter afsluiting, de binnenvaart is misschien niet de meest onveiligste werkplek in Nederland, maar zijn nu eigenlijk wel echt veilig?

Reactie van J. Touwslager, JMT Risconsult op artikel "Alle veiligheid is relatief" VAART!Log, 25 juli 2005
...... Als het aantal doden en ongelukken in de binnenvaart wordt vergeleken met bijvoorbeeld het wegtransport, blijft iedere dode er 1 te veel, maar is de binnenvaart relatief veilig te noemen. 12 doden en 20 gewonden tijdens het uitoefenen van het werk aan boord is verre van veilig te noemen. De binnenvaart is op dat moment een stuk minder veilige tak van sport, vergeleken met andere sectoren. Zeker als je er van uit gaat dat deze aantallen niet anders kan zijn dan het topje van de grote ijsberg.

Gebaseerd op de veiligheidskundige principes (meer dan 70 jaar ontwikkeling) zouden er op de 12 dodelijke ongevallen en 20 ernstige, ca. 100.000 tot 200.000 bijna ongevallen (nog net goed gegaan) en minder ernstige ongevallen met schade of 'licht' letsel moeten zijn over dezelfde periode. Dit lijkt mij een stuk aannemelijker. Vraag maar eens aan de verzekeringen hoeveel zij hebben geregistreerd. Ik ben er ook van overtuigd dat niet alles is gemeld en geregistreerd aan de AI. De cultuur aan boord en in de binnenvaart zal hier debet aan zijn. Maar denk eens na over de verhalen die iedereen wel kent of heeft meegemaakt (vingers, handen en voeten klem tussen een draad of touw, klap van een slinger, klem gezeten tussen de luiken of in de machinekamer, enz.). Wie kent ze niet; de mensen in de vaart zonder een vinger of zo.

Laten we ons niet gekker maken als dat we al zijn. Veilig werken is en blijft een kwestie van gezond verstand van zaken en consequent zijn. Een actie zoals van de Arbeidsinspectie kan daar bij helpen ons wakker te schudden en te houden.

Lees ook:
SWZ: Projectrapportage Arbeidsinspectie(download pdf)
Vaart!NieuwsNet Alle veiligheid is relatief plus reacties
Vaart!NieuwsNet: Binnenvaart hekelt AI-onderzoek veilig werken plus reacties